Ngọt hoá Cà Mau: Làm giàu trên đất tháp cổ Vĩnh Hưng

Nhiều năm trước, xã Vĩnh Hưng tỉnh Cà Mau vẫn loay hoay với nước mặn mùa hạn, nước ngọt mùa mưa nên sản xuất gặp nhiều khó khăn. Thế nhưng, thành công của Chương trình ngọt hóa Cà Mau đã biến nơi đây thành thuần ngọt.

Người dân từ đói nghèo đã vươn lên ổn định giàu có với nhiều mô hình sản xuất canh tác đa canh đa con. Cách Di tích Quốc gia đặc biệt tháp cổ Vĩnh Hưng nổi tiếng không xa, HTX A Trung Đông thương binh ¾ – cựu Bí thư xã Vĩnh Hưng tỉnh Cà Mau sáng lập đã làm cuộc sống nhiều xã viên đổi đời, đảm bảo công ăn việc làm cho nhiều đồng bào Khmer, người già, tàn tật.

Một năn bằng ba lúa

Cây năn là loại cỏ thường mọc hoang dại trên mặt nước, có tên khoa học là Eleocharis Dulcis thuộc dòng họ cói, và là loại thực vật bản địa của vùng nhiệt đới như châu Á, châu Phi và một phần châu Úc. Với khả năng thích nghi tốt với môi trường, cây năng có thể sinh trưởng ở các vùng nước nhiễm phèn hoặc vùng nước cạn, phát triển vào những mùa mưa và tự tàn sau khi hết mưa. Năn có hàng chục loại, nhưng chỉ ít loại ăn được, trong số đó chỉ có năn bột

Vùng bán đảo Cà Mau xưa đất mặn, phèn chua đã nổi tiếng với những cánh đồng năn bạt ngàn hoang hóa, là chiến địa tự nhiên ngăn cản những trận càn của giặc thời chiến, hay là nổi đau đầu của lãnh đạo và người dân trong công cuộc khai phá cải tạo đất sản xuất trong thời bình. Vì thế, người dân nơi đây từ xã đã biết chọn năn bộp trên những cánh đồng năn cỏ ấy để làm “thực phẩm chức năng”, vì ngoài rất ngon khi ăn kèm với sản vật địa phương (cá kho, lẩu mắm, xào tép…), năn còn có thể lợi tiểu, giã rượu… Theo dòng khai đất khẩn hoang, năn đã trở thành món rau sống hữu cơ tự nhiên trên mâm cơm hàng ngày của người dân địa phương hàng trăm năm qua.

Ông Võ Viết Lâm bên căn nhà tiền tỷ được dựng nên từ cây năn bột

Ông Lâm bên ruộng năn sắp thu hoạch

Sản phẩm OCOP 3 sao năn bột của HTX A Trung Đông

Ông Lâm bên sản phẩm của HTX

Cháu Võ Viết Thanh tự tin tái hòa nhập cộng đồng

Những năm mới tách tỉnh, ông Võ Việt Lâm, thương binh ¾ 70 tuổi cựu du kích, khi còn là Bí thư xã Vĩnh Hưng đã nuôi mộng trồng cây gì con gì hiệu quả cao với chi phí thấp nhất để giúp bà con làm giàu trên chính mảnh đất quê hương. Nhớ đến bữa cơm ruộng vội vàng mùa cấy, hay trước mỗi trận chống càn của Mỹ – Ngụy, chỉ cơm cá kho vơ vội nắm năn dưới ruộng đem lên chấm rất ngon miệng, ông nảy ý tưởng trồng năn để đổi đời.

Nghĩ là làm, năm 2005, tự ông Lâm bắt đầu mày mò nghiên cứu, nhổ cây năng về trồng trên ruộng. Mày mò nhiều năm cùng với trồng lúa, ông đúc kết được quy luật phương pháp trồng loại cỏ này theo hình thức cuốn chiếu chăm sóc – thu hoạch thay cho chu kỳ 7 sinh trưởng 7 tháng của cây năn. Thành công bước đầu, vợ chồng ông tự nhổ, lột sạch rồi gửi bán ở các quán trong tỉnh, sau đó thuê nhân công địa phương để làm các công đoạn. “Sau tích cóp sau vài năm, căn nhà trị giá hơn 1 tỷ đồng đã được mọc lên trên mảnh đất gia đình từ cây năn – loài cỏ mà nhiều năm trước phải ra sức tận diệt để sản xuất. Mặc dù Vĩnh Hưng là vùng thuần ngọt 3 vụ lúa đều trúng mùa, giá cao. Nhưng so với trồng năn, lợi nhuận lời gấp 3 lần cây lúa” – ông Võ Việt Lâm kể.

An sinh từ cây năn

Trao đổi với phóng viên, ông Lâm chia sẻ, người dân mình có tập tính chia ngọt sẻ bùi, “tối lửa tắt đèn” luôn có nhau. Mình làm được, cũng nên chia sẻ cho bà con để cùng đổi đời, nâng cao cuộc sống. Vì vậy, ông chỉa sẻ kinh nghiệm với hàng chục hộ dân hàng xóm cách trồng và thị trường tiêu thụ cây năn. Năm 2023 ông đã kêu gọi 50 hàng xóm cùng lập nên HTX A Trung Đông, ngoài nhiều ha chuyên lúa – cá đồng, HTX dùng diện tích hơn 15 ha chuyên trồng năn bộp để cung cấp cho thị trường trong ngoài tỉnh. Đến nay, sản phẩm năn bộp của HTX đã đạt OCOP 3 sao, có mặt trên kệ của nhiều siêu thị.

Ông Lâm kể, trước đây sức mua của thị trường rất lớn (nhất là quán nhậu) doanh thu mỗi ngày vài triệu đồng là bình thường với vài chục nhân công. Hai năm trở lại đây sức mua đã giảm, mỗi ngày bán được từ 200 -300 kg năng lột giá từ 50.000 -70.000 đồng/kg, năn chưa lột 7.000 đồng/kg, trừ hết chi phí cho hàng chục nhân công nhổ, lột, trồng năn, làm đất, vẫn còn lãi hơn 1.000.000 đồng/ngày.

“Dù doanh thu giảm nhưng gia đình vẫn đảm bảo bữa cơm chất lượng cho công nhân, lương bổng không thiếu. Nhân công lựa chọn đều là người dân địa phương già yếu, bệnh tật, người dân tộc Khmer có hoàn cảnh khó khăn. Mình hỗ trợ việc làm như vậy để đưa họ tái hòa nhập với cộng đồng, xóa đi mặc cảm tự ti khi tự mình làm ra tiền, giảm đi nỗi lo của chính quyền địa phương mà còn thấm đậm tình làng nghĩa xóm” – ông Lâm nói.

Kể với phóng viên, mẹ của em Võ Trúc Lam 30 tuổi, nhà ở ấp Mỹ Phú Đông xã Vĩnh Hưng tỉnh Cà Mau kể, cháu Lam từ nhỏ bệnh nặng suýt chết, nên lớn lên tay chân run rẩy không tự chủ, chậm phát triển so với bạn cùng lứa. “Vậy mà mấy năm nay mỗi ngày cùng với mẹ đi làm, cảm thấy mình tự tin hơn hẳn. Mỗi buổi hai mẹ con lột được từ 40 -50 kg năng, với giá 1.500 đồng/kg, kèm theo bao cơm nước nên có thu nhập ổn định. Mức thu nhập vậy, hai mẹ con đủ sống, khỏi phải trông chờ vào hỗ trợ của nhà nước hay cộng đồng” – mẹ cháu Võ Trúc Lam nói.

Bên mâm cơm trưa tươm tất dành cho công nhân ở nhà ông Lâm, anh Thạch Thành, người dân tộc Khmer, nhà cũng ở ấp Phú Mỹ Đông xã Vĩnh Trạch kể, mọi khi anh nhổ năn được trả 2.500 đồng/kg, mỗi ngày nhổ vài trăm kg nên thu nhập ổn định. “Hôm nay phụ với mọi người làm đất trồng năn, được trả 300.000 đồng/ ngày, với thu nhập ổn định như vậy thì đâu cần đi Bình Dương hay TP HCM tìm việc. Sống trên quê hương mình nhự vậy thì quá tốt rồi” – anh Thạch Hà nói.

Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hưng tỉnh Cà Mau Trần Thanh Tuấn cho biết, nhiều năm trước, Đảng Nhà nước đã quan tâm đầu tư hạ tầng trong chương trình ngọt hóa Bán đảo Cà Mau, Vĩnh Hưng đã thành vùng thuần ngọt, tạo điều kiện để đời sống người dân nơi đây thay da đổi thịt từng ngày. HTX A Trung Đông là một minh chứng ấy, hiện đang là mô hình sản xuất hiệu quả của địa phương đang được nhân rộng. HTX đã giải quyết việc làm cho nhiều lao động quá tuổi, người dân tộc, người có hoàn cảnh khó khăn ở địa phương. “Tháng 11/2025 tới, xã sẽ hỗ trợ cho HTX đại hội thường niên với dự kiến tăng số lượng xã viên từ 50 lên 70 người. Cùng với nhiều sản vật lâu đời của Vĩnh Hưng như mắm chua, cây năn bột sẽ cải thiện và nâng cao cuộc sống của người dân nơi đây” – ông Trần Thanh Tuấn khẳng định.

Biểu Lê